Η πολιτική της Άγκυρας στην Συρία εξελίσσεται σε δραματική περιπέτεια

Τρίτη, 10 Σεπτεμβρίου 2019 - 23:20

Η πολιτική της Άγκυρας στην Συρία εξελίσσεται σε δραματική περιπέτεια

Η επέκταση της επιρροής της Τουρκίας στην τεράστια περιοχή της Μέσης Ανατολής, σε πρώην κατακτήσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ήταν ένας από τους βασικούς στόχους εξωτερικής πολιτικής του κόμματος AKP και του Ερντογάν από το 2002. Με το ξέσπασμα της «αραβικής άνοιξης» εννέα χρόνια αργότερα, οι Τούρκοι νόμισαν ότι ήρθε η ώρα να υλοποιήσουν το όνειρο τους. Ο Ερντογάν γενικότερα αυτό-αναγορεύτηκε σε προστάτη των σουνιτών μουσουλμάνων και ειδικότερα προστάτης της αντι-Άσαντ συριακής αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένων των ισλαμοσυμμοριτών της Αλ Κάιντα, της Αλ Νούσρα, του Ισλαμικού Κράτους και άλλων μισθοφορικών παραρτημάτων της Ουάσιγκτον. Προσωπικά ο Ερντογάν περιέγραψε την ανατροπή του νόμιμου προέδρου Άσαντ ως μια από τις υψηλότερες προτεραιότητες του. Ήταν η πρώτη φορά από την ίδρυση του νεοτουρκικού κράτους (1923) που η Άγκυρα παρενέβη στις υποθέσεις μιας εκ των γειτονικών αραβικών χωρών.

Από τότε που οι ισλαμοσυμμορίτες ξεκίνησαν τον συμμοριτοπόλεμο στην Συρία (2011), ο Ερντογάν διαπραγματευόταν στα διεθνή φόρα στο όνομα της σουνιτικής αντιπολίτευσης της Συρίας. Όταν δε αυτή η αντιπολίτευση υπέστη σοβαρές ήττες λόγω της σθεναρής αντίστασης των κυβερνητικών δυνάμεων του Άσαντ και της στρατιωτικής παρέμβασης της Ρωσίας, η Άγκυρα προσπάθησε να σώσει την παρτίδα με τις στρατιωτικές επεμβάσεις «ασπίδα του Ευφράτη» και «κλάδος ελαίας», διασυνοριακές επιχειρήσεις με πρόσχημα την εξουδετέρωση των Κούρδων της βόρειας Συρίας που η Άγκυρα έχει κατηγοριοποιήσει ως τρομοκράτες λόγω των συγγενικών τους δεσμών με το PKK, στην πραγματικότητα με στόχο την προσάρτηση συριακών εδαφών, πρώην κατακτήσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Όταν οι σουνίτες ισλαμοσυμμορίτες υπέστησαν σοβαρές ήττες στο Χαλέπι (Αλέπο), στην Χάμα και γενικότερα σε όλο το πολεμικό μέτωπο, ο σουνιτικός πληθυσμός που είχε συνεργαστεί με το Ισλαμικό Κράτος και τις παραφυάδες του αναγκάστηκε να μετακινηθεί στο τελευταίο προπύργιο των ηττημένων τζιχαντιστών στην περιοχή Ιντλίμπ για να σωθεί από την δικαιολογημένη εκδίκηση των στρατευμάτων του Άσαντ. Εκτός από τους ένοπλους τζιχαντιστές και τις οικογένειες τους, περίπου 1,5 εκ. σουνίτες αισθάνθηκαν ότι απειλούνται λόγω της συνεργασίας τους με τους συμμορίτες και σύρθηκαν στο Ιντλίμπ της βορειοδυτικής Συρίας. Ο συνολικός πληθυσμός της περιοχής αυξήθηκε έτσι σε 3 εκ. σουνίτες, με την Τουρκία να αναγκάζεται να εγγυηθεί για την ασφάλεια τους.

Είναι γεγονός ότι ο συριακός κυβερνητικός στρατός είχε προγραμματίσει πριν από ένα χρόνο να εισβάλλει στο Ιντλίμπ, αλλά τότε ο Ερντογάν κατάφερε να πείσει τον Πούτιν για αναβολή της επιχείρησης. Όμως η παράταση που εκμαίευσε ο Ερντογάν από τον Πούτιν δεν μπορούσε να ισχύει εσαεί, έτσι τα συριακά στρατεύματα και η ρωσική πολεμική αεροπορία πρόσφατα απελευθέρωσαν την περιοχή, θέτοντας την υπό τον έλεγχο της Δαμασκού. Οι βαρύτατοι ρωσικοί βομβαρδισμοί σηματοδοτούν κατά κύριο λόγο ότι η Δαμασκός και η Μόσχα δεν είναι πλέον έτοιμες να δεχθούν σουνιτικά προπύργια συμμοριτών όχι μόνο στο Ιντλίμπ αλλά και σε όλη την Συρία.

Τα τουρκικά στρατιωτικά παρατηρητήρια που είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή Ιντλίμπ, λόγω της προέλασης των συριακών στρατευμάτων και των βομβαρδισμών της ρωσικής αεροπορίας έπρεπε να αποσυρθούν, σε αντίθετη περίπτωση θα υπήρχαν απώλειες του τουρκικού στρατού και θα ετίθετο υπό αμφισβήτηση η ρωσο-τουρκική γεωπολιτική προσέγγιση που παρατηρείται το τελευταίο διάστημα. Ωστόσο η εκκένωση των παρατηρητηρίων έγινε αντιληπτή από το τουρκικό κοινό ως ένδειξη πλήρους αποτυχίας της κυβέρνησης στην συριακή πολιτική, ενώ παραμένει το ερώτημα τι θα κάνει η Άγκυρα με τα 3 εκ. περίπου σουνιτών προσφύγων που ήδη κατευθύνονται από το Ιντλίμπ στα σύνορα της. Η απόσυρση από το Ιντλίμπ είχε ως αποτέλεσμα την παραίτηση 5 τούρκων στρατηγών, προφανώς εξιλαστήρια θύματα του Ερντογάν για να δικαιολογήσει την αποτυχημένη του πολιτική στην περιοχή.

Ο Ερντογάν συνειδητοποιεί βαθμιαία πόσο μικρό είναι το περιθώριο ελιγμών του στην Συρία, ένα περιθώριο ελιγμών που εξαρτάται απολύτως από τις σχέσεις του με την Μόσχα, όσο δε αφορά τους Κούρδους από την συμφωνία του με την Ουάσιγκτον για την δημιουργία «safe zone» (ζώνη ασφαλείας) στην βορειοδυτική Συρία, καθώς η κουρδική οργάνωση PYD είναι το τελευταίο προπύργιο των ΗΠΑ στην επικράτεια της Συρίας.

Η συμφωνία για «safe zone» στα τουρκο-συριακά βορειοδυτικά σύνορα, ανατολικά του Ευφράτη, πλάτους 5 χιλιομέτρων προβλέπει κοινές περιπολίες τουρκικών και αμερικανικών δυνάμεων. Για μεν την Τουρκία αυτή η «ζώνη ασφαλείας» δημιουργείται για να προστατευθεί η νοτιοανατολική Τουρκία από επιθέσεις Κούρδων «τρομοκρατών», από την άποψη των ΗΠΑ για να προστατευθεί ο κουρδικός πληθυσμός από τις επιθέσεις του τουρκικού στρατού. Προφανώς ο Τούρκος πρόεδρος δεν είναι ικανοποιημένος από τις εξελίξεις. Την πραγματοποίηση της «safe zone» την είχε φαντασθεί τελείως διαφορετικά, πολύ μεγαλύτερη σε εύρος, οι σχετικές δηλώσεις του το μαρτυρούν: «Διαπραγματευόμαστε με τις ΗΠΑ για την ζώνη ασφαλείας, αλλά αυτό που βλέπουμε σε κάθε βήμα είναι ότι αυτό που θέλουμε εμείς δεν είναι αυτό που θέλουν αυτοί. Φαίνεται ότι αυτό που θέλει η Ουάσιγκτον είναι μια ζώνη ασφαλείας για την τρομοκρατική οργάνωση και όχι για εμάς. Απορρίπτουμε αυτή την κατανόηση».

Ο Ερντογάν ανακοίνωσε ότι θα συζητήσει με τον Τραμπ για την περιοχή ανατολικά του Ευφράτη, με την Άγκυρα να αξιώνει μια ζώνη ασφαλείας πλάτους τουλάχιστον 30 χλμ, με το πρόσχημα ότι θέλει να εγκαταστήσει εκεί τους πρόσφυγες από την Συρία. Από την πλευρά των Κούρδων του PYD τα σχέδια της Άγκυρας αντιμετωπίζονται με μεγάλη δυσπιστία, λόγω των πολλών πικρών εμπειριών του πρόσφατου και μακρινού παρελθόντος.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η συμφωνία Ουάσιγκτον-Άγκυρας για την δημιουργία ζώνης ασφαλείας ανατολικά του Ευφράτη δεν θα κρατήσει για πολύ. Το πιθανότερο είναι ότι οι ΗΠΑ θα εγκαταλείψουν το τελευταίο προπύργιο τους στην Συρία αφήνοντας στο έλεος της Άγκυρας τους Κούρδους. Σε αυτή την περίπτωση οι Κούρδοι θα προτιμήσουν να συνεργαστούν με την Δαμασκό και την Μόσχα, ενώ η Τουρκία θα εγκλωβιστεί στην «Pax Russica» της Μέσης Ανατολής.

Γ. Λιναρδής